از اين رو پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « هر كس در دنيا به پست‌تر از خود و در دين به برتر از خود نگرد خداوند او را صابر و شاكر ثبت خواهد كرد ؛ و آن كه در دنيا به بالاتر از خود و در دين به پست‌تر از خود بنگرد خداوند او را صابر و شاكر ثبت نخواهد كرد . » « 68 » بنابر اين هر كس در حال خود دقّت كند و آنچه را بدان اختصاص يافته مورد بررسى قرار دهد نعمتهاى بسيارى را خواهد يافت كه خداوند به او عطا كرده است ، بويژه كسى كه به ملازمت سنّت و ايمان و علم و قرآن اختصاص يافته و فراغت و صحّت و امنيّت و جز اينها به او ارزوانى شده است . به همين سبب پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « هر كس به آيات خدا بىنياز نشود خدا او را بىنياز نكناد . » « 69 » اين سخن اشاره به نعمت علم است . همچنين فرموده است : « قرآن توانگرى است كه پس از آن توانگرى و با آن فقر و تنگدستى نيست » ؛ « 70 » و نيز فرموده است : « خداوند قرآن را به هر كس بدهد و او گمان كند كسى توانگرتر از اوست آيات خدا را استهزا كرده است » ؛ « 71 » و نيز : « از ما نيست كسى كه به وسيلهء قرآن بىنياز نشود » ؛ « 72 » و نيز : « يقين غنايى كافى است . » « 73 » يكى از پيشينيان گفته است : خداوند مىفرمايد : بنده‌اى را كه از سه چيز بىنياز كنم نعمت خود را بر او تمام كرده‌ام : از حاكمى كه بر او وارد شود ؛ از پزشكى كه او را درمان كند ؛ و از آنچه در دست برادرش مىباشد . شاعر در اين باره گفته است : إذا ما القوت يأتيك كذا الصحّة و الأمن * و أصبحت أخا حزن فلا فارقك الحزن « 74 »

--> ( 68 ) سنن ترمذى ، 9 / 317 به سند حسن و غريب از حديث عبد اللّه بن عمرو . ( 69 ) عراقى گفته است : اين حديث را با اين الفاظ نيافتم ، مىگويم در سنن بيهقى 2 / 54 و 2 / 129 و سنن دارمى ، 2 / 471 بدين گونه آمده است : « ليس منّا من لم يتغنّ بالقرآن » ابن عيينه گفته است : . . . من يستغنى . . . درست است . « يعنى از ما نيست كسى كه با قرآن بىنياز نشود » . يا : « . . . يا با قرآن طلب بىنيازى كند » . ( 70 ) مسند ابو يعلى ، محمّد بن نصر از انس به سندى ضعيف ، الجامع الصغير . ( 71 ) صحيح بخارى از حديث رجاء غنوى به اين عبارت : كسى كه خداوند قرآن و حفظ كتاب خود را به او داده چنانچه گمان كند به كسى بهتر از آنچه به او داده شده داده‌اند بزرگترين نعمت خدا را كوچك انگاشته است » و اين حديث پيش از اين در باب فضيلت قرآن آورده شده است . ( 72 ) پيش از اين از بيهقى و دارمى نقل شده است . ( 73 ) طبرانى از حديث عتبة بن عامر ، ابن ابى الدّين در القناعة به طور موقوف ، المغنى . ( 74 ) هرگاه قوت ، صحّت و امنيّت دارى چنانچه اندوهگين باشى هرگز اندوه از تو جدا مباد .